Hvað er Anarkismi? Útgáfa Bókasafn Dreifing Hafa Samband
Fréttir / Uppfærslur Greinar Bækur um Anarkisma TenglarMyndir

 

ŽAŠ SEM ANARKISTAR VILJA

 

Žaš er erfitt aš segja til um hvaš anarkistar vilja, ekki vegna mismunandi įherslna, heldur vegna žess aš žeir hika viš aš leggja fram nįkvęmar įętlanir um framtķš sem žeir hvorki geta né vilja stjórna. Žegar upp er stašiš vilja anarkistar samfélag įn yfirstjórnar og žannig samfélag myndi vitaskuld vera breytilegt eftir mismunandi tķmum og stöšum. Ašalatrišiš er aš samfélagiš sem anarkistar vilja er žaš sem mešlimir žess vilja. Žvķ er hęgt aš segja til um hvaš flestir anarkistar myndu vilja sjį ķ frjįlsu samfélagi žó aš alltaf verši aš hafa ķ huga aš žaš er engin yfirlżst stefna og aš engin leiš er til aš samrżma öfgaįherslur einstaklingshyggju og kommśnisma.

 

Hinn frjįlsi einstaklingur

 

Flestir anarkistar ašhyllast frjįlslynd višhorf gagnvart einkalķfi og vilja miklu meira valfrelsi fyrir persónulega hegšun og félagsleg tengsl milli einstaklinga. En sé einstaklingurinn atóm samfélagsins žį er fjölskyldan mólikśliš og fjölskyldulķfiš myndi halda įfram jafnvel žó aš öll žau kśgandi öfl sem żta undir žaš vęru fjarlęgš. Samt sem įšur, žó aš fjölskyldan sé kannski nįttśrulegt fyrirbęri, er hśn ekki lengur naušsyn. Getnašarvarnir sem virka og skipulagning verka og vinnu hafa leyst mannkyn undan hinu žrönga vali milli einlķfis og einkvęnis. Žess gerist ekki žörf aš pör eignist börn og börn geta alist upp meš fleiri eša fęrri en tveimur foreldrum. Fólk getur lifaš śt af fyrir sig og samt įtt sér kynlķfsfélaga og börn eša lifaš ķ kommśnum įn nokkurs fasts sambands eša opinbers foreldrahlutverks.

            Įn efa mun flest fólk halda įfram aš lifa ķ hjónabandi ķ einhverri mynd og flest börn verša alin upp ķ fjölskylduumhverfi, hvaš svo sem kemur fyrir samfélagiš, en innan hvers samfélags gęti persónulegt fyrirkomulag veriš af żmsum toga. Helsta krafan er aš konur séu lausar undan kśgun karla og aš börn séu laus undan kśgun foreldra. Valdnķšsla er engu skįrri ķ smękkašri mynd innan fjölskyldunnar en ķ stękkašri mynd samfélagsins.

            Gerręšislegar lagasetningar eša efnahagsleg samkeppni mega ekki stżra persónulegum tengslum utan fjölskyldunnar, heldur ešlislęg samheldni manneskjunnar. Nęstum öll okkar vita hvernig į aš koma fram viš ašrar manneskjur – eins og viš viljum aš žau komi fram viš okkur – og sjįlfsviršing og skošanir almennings eru mun betri leišbeinendur en ótti og sektarkennd. Sumir andmęlendur anarkisma hafa tališ aš sišferšileg kśgun samfélagsins yrši verri en bein kśgun rķkisins. Meiri hętta myndi žó stafa af óheftu valdapoti sveita sjįlfskipašra lögreglumanna, hengingarmśgs, ręningjaflokka eša glępagengja, ž.e. žeirra frumstęšu rķkisforma sem koma upp į yfirboršiš žegar lagabundiš yfirvald hins raunverulega rķkis er af einhverjum įstęšum fjarri.

            En anarkistar deila lķtiš um einkalķfiš og ķ žeirri umręšu eru engin alvarleg vandamįl. Žaš er nś lķka žannig aš fjöldinn allur af fólki er žegar bśinn aš skapa sér sitt eigiš fyrirkomulag, įn žess aš bķša eftir byltingu eša nokkru öšru. Allt sem žarf til aš frelsa einstaklinginn er aš losna viš gamla fordóma og nį įkvešnum lķfsgęšum. Hiš raunverulega vandamįl er frelsun samfélagsins.

 

Hiš frjįlsa samfélag

 

Fyrsta forgangsmįl frjįls samfélags vęri afnįm yfirvalds og afnįm eignarhalds. Ķ staš yfirstjórnar fastra fulltrśa og stašnašra möppudżra į framabraut sem eru einungis hįšir žessum venjulegu kosningum, vilja anarkistar samhęfingu fulltrśa meš tķmabundna skipun og sérfręšinga sem raunverulega er hęgt aš treysta. Ķ slķku kerfi myndu allar félagslegar athafnir sem innihalda skipulagningu lķklega vera framkvęmdar af samrįšshópum. Žį mį tala um nefndir eša samhjįlparhópa eša sameignarhópa eša kommśnur eša rįš eša félög eša hvaš annaš, titill žeirra hefur óverulega merkingu, žaš sem er mikilvęgt er hvernig žeir virka.

            Vinnustašahópar yršu starfandi ķ verksmišjum og viš smįbśskap og allt upp til stęrstu išnašar- eša landbśnašareininga, til aš sjį um framleišslu og vöruflutning, įkveša vinnuašstęšur og reka efnahagskerfiš. Svęšahópar yršu starfandi ķ hverfum eša žorpum og stęrri ķbśšablokkum til aš sjį um mįlefni samfélagsins; hśsnęši, gatnagerš, sorp, žęgindi. Sérstakir hópar sęju um félagslegar hlišar mįlaflokka eins og samskipti, menningu, dęgrastyttingu, eftirlit, heilsugęslu og menntun.

            Ein afleišing žess aš samhęfa meš frjįlsri hópamyndun, frekar en tilskipunum rįšsettra valdapżramķda, yrši öflug dreifing valds į bandalagshópa. Žetta mį skoša sem rök gegn anarkisma en viš segjum žaš vera rök meš honum. Eitt af undarlegustu fyrirbęrunum ķ stjórnmįlahugsun samtķmans er aš tilveru smįžjóša er oft kennt um verstu styrjaldir sögunnar žótt sökin sé hjį fįum stórum žjóšum. Rķkisstjórnir reyna stöšugt aš skapa stęrri og stęrri stjórnunarblokkir žó aš athuganir leiši ķ ljós aš žęr litlu eru bestar. Nišurbśtun stórra stjórnmįlakerfa yrši hin mesta hagręšing ķ kjölfar anarkisma og lönd yršu aftur menningareiningar en žjóšir myndu hverfa.

            Sį samstarfshópur sem sęi um hverskyns fjįrmagn og eignir myndi hafa žaš mikilvęga įbyrgšarhlutverk aš sjį til žess aš žeim vęri dreift jafnt milli žeirra sem koma aš mįlinu eša aš halda utan um žaš og sjį til žess aš nżting žess skiptist jafnt milli žeirra sem hlut eiga aš mįli. Anarkistar eru ekki į eitt sįttir um hvaša kerfi sé best og įn efa myndu mešlimir frjįls samfélags einnig hafa mismunandi skošanir. Žaš vęri hlutverk fólksins ķ hverjum samstarfshóp aš móta žęr ašferšir sem beitt yrši. Žaš gętu veriš jöfn laun fyrir alla eša laun śtfrį žörf eša alls engin laun. Sumir hópar myndu nota peninga ķ öllum skiptum, ašrir einungis fyrir stórar eša flóknar tilfęrslur og sumir myndu kannski alls ekki nota žį. Vörur mį kaupa, leigja eša skammta eša žęr vęru frķar. Viršist žessar vangaveltur fįrįnlega óraunverulegar eša draumkenndar mį minnast žess hve margt viš eigum žegar saman og hversu margir hlutir eru nżttir įn greišslu.

            Ķ Bretlandi eru nokkur stór išnfyrirtęki ķ samfélagseign, einnig flug- og lestarsamgöngur, ferjur og strętisvagnar, śtvarpssendingar, vatnsveitur, gas og rafmagn žó aš greitt sé fyrir žaš, en vegir, brżr, įr, strendur, garšar, bókasöfn, leikvellir, almenningssalerni, skólar, hįskólar, sjśkrahśs og brįšažjónusta eru ekki bara eign almennings heldur mį nota žaš įn žess aš borga. Skilgreiningarmunur žess hvaš er ķ einkaeign og hvaš er sameign, hvaš mį nota gegn greišslu og hvaš mį nota aš vild, er ansi handahófskenndur. Žaš viršist augljóst aš viš eigum aš geta notaš vegi og strendur įn greišslu, en mįlum hefur ekki alltaf veriš žannig hįttaš og ókeypis afnot sjśkrahśsa og hįskóla er eitthvaš sem kom til bara į žessari öld. Į sama hįtt getur žaš virst augljóst aš viš ęttum aš greiša fyrir almenningssamgöngur og eldsneyti, en žaš er ekki vķst aš žaš verši alltaf žannig og žaš er engin įstęša til aš žetta kosti nokkuš.

            Ein afleišing jafnrar skiptingar eša frjįlsrar dreifingar aušs frekar en söfnunar eigna, vęri endalok žeirrar stéttaskiptingar sem byggir į eignarhaldi. En anarkistar vilja einnig binda endi į žį stéttaskiptingu sem byggir į stjórnun. Žetta myndi žżša stöšuga įrvekni til aš hindra vöxt skrifręšis ķ hverjum samstarfshóp og umfram allt myndi žaš žżša endurskipulagningu atvinnuvega įn stéttar framkvęmdastjóra.

 

Vinna

 

Fyrsta grunnžörf hverrar manneskju er matur, skjól og klęši sem gera lķfiš bęrilegt, nęst koma žau žęgindi sem gera lķfiš enn frekar žess virši aš lifa žvķ. Fyrsta hagfręšilega įhersluatriši hvers hóps manna er framleišsla og dreifing hluta sem uppfylla žessar žarfir og mikilvęgasta hliš samfélags, į eftir žeim persónulegu tengslum sem žaš byggist į, er skipulagning naušsynlegustu verka. Anarkistar hafa tvęr meginhugmyndir um vinnu. Sś fyrri er aš flest verk geti veriš óskemmtileg en hęgt sé aš skipuleggja žau žannig aš žau verši žolanlegri eša jafnvel įnęgjuleg. Sś seinni er aš öll vinna skuli vera skipulögš af žeim sem sinna henni.

            Anarkistar eru sammįla Marxistum um aš atvinna eins og hśn er ķ dag skapi firringu mešal verkamanna. Atvinnan er ekki lķf žeirra heldur žaš sem žeir gera til aš geta lifaš. Lķf žeirra er žaš sem žeir gera utan vinnunnar og žegar žeir gera eitthvaš sem žeir hafa įnęgju af žį kalla žeir žaš ekki vinnu. Žetta į viš um megniš af störfum flests fólks hvar sem er og žaš getur ekki veriš annaš en alltaf satt um mörg störf fyrir fjöldann allan af fólki. Hina žreytandi endurtekningu margra žeirra verka sem žarf til aš plöntur vaxi og skepnur žrķfist, til aš fęribönd og samgöngukerfi rślli, til aš fólk fįi žaš sem žaš vill og losni viš žaš sem žaš vill ekki, vęri ekki hęgt aš afnema įn stórkostlegs samdrįttar ķ afkomu. Sjįlfvirkni sem getur gert verkin minna žreytandi, eykur žessa endurtekningu. En anarkistar eru haršir į žvķ aš engin lausn sé aš skilyrša fólk til aš trśa žvķ aš ašstęšurnar séu óbreytanlegar, heldur verši aš endurskipuleggja naušsynleg verk žannig aš ķ fyrsta lagi sé ešlilegt fyrir hvern sem er fęr um aš taka žįtt ķ aš sinna žeim verkum, og aš enginn eigi aš žurfa aš eyša meira en nokkrum klukkustundum į dag ķ žau. Einnig verši mögulegt fyrir alla aš skipta milli ólķkra leišinlegra starfa, sem yršu žį ekki jafn leišinleg vegna aukinnar fjölbreytni. Žetta er ekki bara spurning um réttlįta hlutdeild fyrir alla, heldur einnig um réttlįta vinnu fyrir alla.

            Anarkistar eru einnig sammįla syndikalistum um aš vinna ętti aš vera skipulögš af žvķ fólki sem vinnur verkin. Žetta žżšir ekki aš verkamannastéttin, eša verkalżšsfélög eša verkamannaflokkurinn (ž.e. sį flokkur sem segist vera fulltrśar verkalżšsins), stjórni rekstri efnahagskerfisins og hafi alla stjórn yfir atvinnu. Žetta žżšir ekki heldur sama fyrirbęri į minni męlikvarša, eins og aš starfsliš verksmišju fįi aš kjósa sér framkvęmdastjóra eša fįi aš hafa auga meš bókhaldinu. Žaš žżšir einfaldlega aš aš fólkiš sem sér um įkvešin verk stjórnar žvķ beint og algerlega hvaš žaš gerir, įn žess aš hafa nokkra forstjóra eša framkvęmdastjóra eša eftirlitsmenn. Sumt fólk hefur kannski skipulagshęfileika og getur einbeitt sér aš skipulagningu, en žaš žarf ekki aš hafa neitt vald yfir fólkinu sem sér um hin eiginlegu verk. Sumt fólk er kannski latt og afkastar litlu, en žaš er žaš žį fyrir. Markmišiš er aš hafa sem mesta mögulega stjórn yfir eigin verkum og eigin lķfi.

            Žetta grundvallaratriši į viš öll störf; į vķšavangi sem og ķ verksmišjum, ķ stóru sem smįu, bęši žar sem įkvešinna hęfileika er krafist og žar sem žeir skipta litlu mįli, bęši ķ drulludjobbum og sérhęfšum verkum og žetta nżtist ekki bara til aš létta undir meš verkafólki heldur er žetta grundvallaratriši ķ hverskyns frjįlsu hagkerfi. Augljós andmęli gegn žessu er aš alger stjórnun verkafólks myndi leiša til orkufrekrar samkeppni milli vinnustaša og framleišslu į óžarfa. Hiš augljósa svar yrši aš žegar vinnufólk hefur engin afskipti af stjórnun leiši žaš til nįkvęmlega sömu hluta. Žörf er į skynsamlegri skipulagningu og  žrįtt fyrir aš margir haldi annaš, žį er hśn ekki hįš meiri stjórnun aš ofan heldur meiri upplżsingum aš nešan - lįréttum samskiptum frekar en lóšréttum.

            Flestum hagfręšingum hefur veriš hugleikin framleišni frekar en neysla, ž.e. gerš hluta frekar en notkun žeirra. Fólk į bęši hęgri og vinstri vęng vilja aš verkamenn framleiši meira, hvort sem žaš er til aš gera žau rķku enn rķkari eša til aš styrkja rķkiš og afleišingin er offramleišsla samfara fįtękt, vaxandi framleišni meš vaxandi atvinnuleysi, hęrri skrifstofublokkir um leiš og heimilislausum fer fjölgandi og meiri uppskera af hverjum hektara žegar fleiri hektarar eru ķ órękt. Anarkistum er umhuguš neysla frekar en framleišni, žannig aš hlutir nżtist til aš uppfylla žarfir allra ķ staš žess aš auka hagnaš og völd žeirra rķku og vel settu.

 

Naušsynjar og munašur

 

Samfélag sem žykist ašhyllast sišsemi getur ekki leyft misnotkun grunnžarfa. Mį vera aš įsęttanlegt sé aš munašarvörur gangi kaupum og sölum, žar sem viš getum vališ hvort viš notum žęr eša ekki, en naušsynjavörur eru meira en žęgindi žar sem viš getum ekki vališ hvort viš notum žęr. Ef žaš er eitthvaš sem ętti aš taka af almennum markaši og śr höndum sérréttindahópa, žį er žaš landiš sem viš lifum į, maturinn sem vex į žvķ, heimilin sem eru byggš į žvķ og žeir naušsynlegu hlutir sem mynda efnislegan grunn mannlķfsins – klęšnašur, verkfęri, žęgindi, eldsneyti o.s.frv. Žaš er öruggt aš žegar nóg er til af einhverri žurftavöru ęttu allir aš geta tekiš žaš sem žį vantar, en sé skortur, ętti aš vera almenn sįtt um skömmtunarkerfi svo allir fįi jafnan hlut. Žaš er į tęru aš žaš er eitthvaš aš hverju žvķ kerfi sem lętur sóun og skort žrķfast hliš viš hliš og žar sem sumt fólk hefur meira en žaš žarf um leiš og annaš fólk hefur minna.

            Umfram allt er žaš į hreinu aš fyrsta verkefni heilbrigšs samfélags er aš śtrżma skorti į naušsynjavörum - eins og fęšuskorti ķ vanžróušum löndum og vöntun į hśsnęši ķ žróašri löndum - meš réttri notkun tęknikunnįttu og aušlinda samfélagsins. Vęru žeir hęfileikar og žaš vinnuafl sem er til stašar, til dęmis į Ķslandi, nżttir réttilega žį er engin įstęša til aš ekki vęri hęgt aš rękta nęgilega fęšu og byggja nógu mörg heimili til aš allur ķbśarnir hefšu fęši og žak yfir höfušiš.

Žaš er ekki žannig nśna vegna žess aš forgangsmįl samfélagsins ķ dag eru önnur, ekki vegna žess aš žaš geti ekki įtt sér staš. Ķ eina tķš var žaš tališ ómögulegt aš hęgt vęri aš klęša alla almennilega og fįtękt fólk var alltaf ķ tötrum, nś er nóg til af fötum og žaš ętti lķka aš vera nóg til af öllu öšru.

            Munašarvörur eru, žó furšulegt sé, einnig naušsynjavörur, žó žęr séu ekki grunnžarfir. Annaš verkefni heilbrigšs samfélags er aš gera einnig munašarvöru öllum ašgengilega, žó aš ķ žessu tilviki gęti veriš aš peningar kęmu enn aš gagni, svo fremi aš žeim vęri ekki dreift samkvęmt hinu fįrįnlega skipulagsleysi kapitalķskra rķkja, eša jafnvel enn fįrįnlegra kerfi kommśnistarķkja. Įhersluatriši hér er aš allir ęttu aš hafa frjįlsan og jafnan ašgang aš munaši.

            En mašurinn lifir ekki į brauši einu saman og jafnvel ekki į kökum. Anarkistar vilja ekki sjį afžreyingar- og menningarstarfsemi og ašra višlķka starfsemi ķ höndum samfélagsins, ekki einusinni frjįlslyndasta samfélags. Žaš er önnur starfsemi sem ekki er hęgt aš lįta eftir einstaklingum ķ samvinnuhópum heldur veršur aš vera ķ höndum samfélagsins alls. Žetta er žaš sem kalla mį velferšaržętti; samhjįlp sem nęr lengra en til fjölskyldu og vina og śt fyrir vinnustaš og nįgrannabyggš. Lķtum nįnar į žrjį žessara žįtta.

 

Velferšarsamfélagiš

 

Menntun er mjög mikilvęg ķ samfélagi manna vegna žess aš viš erum svo lengi aš vaxa śr grasi og žaš tekur okkur langan tķma aš lęra um hluti og öšlast hęfni sem naušsynleg er fyrir félagslķf. Anarkistar hafa lįtiš sér mjög annt um vandamįl menntunar. Margir leišandi einstaklingar śr röšum anarkista hafa įtt vel metin innlegg til kennslufręša og margir umbótasinnar ķ menntamįlum hafa hneigst til frjįlslyndis, allt frį Rousseau og Pestalozzi til Montessori og Neill. Hugmyndir manna um menntun sem įšur var litiš į sem draumóra eru nś ešlilegur hluti af nįmsskrį bęši innan sem utan rķkisrekna menntakerfisins į Ķslandi og menntun er kannski sį félagsžįttur sem er hvaš mest hvetjandi fyrir praktķska anarkista.

            Žegar fólk segir anarkķ hljóma vel en ekki geta gengiš upp getum viš bent į góšan skóla eša menntaskóla, eša góša leiksmišju eša félagsmišstöš. En jafnvel bestu menntakerfi er enn undir stjórn fólks ķ valdastöšu; kennara, framkvęmdastjóra, formanna, embęttismanna og fleiri svipašra. Višbśiš er aš žau fulloršnu sem lįta menntun skipta sig mįli, komi til meš aš hafa einhver yfirrįš, en žess gerist engin žörf aš žau stjórni menntamįlum, hvaš žį fólk sem hefur engin bein afskipti af henni.

            Anarkistar vilja aš nśverandi umbętur ķ menntamįlum gangi miklu lengra. Ekki bara į aš afnema strangan aga og opinberar refsingar, heldur og hverskyns aga sem komiš er į og allar refsingar. Menntastofnanir eiga ekki bara aš vera lausar undan utanaškomandi yfirvaldi, heldur eiga stśdentar aš vera lausir undan valdi kennara eša eftirlitsmanna. Ķ heilbrigšum višhorfum til menntunar ętti sś stašreynd, aš ein persóna veit meira en önnur ekki aš vera įtylla til aš kennarinn hafi vald yfir nemanum. Staša kennara ķ nśtķmasamfélagi er byggš į aldri, styrk, reynslu og lögum. Eina stašan sem kennarar ęttu aš hafa vęri byggš į žekkingu žeirra į višfangsefninu og hęfileikum žeirra til aš kenna žaš og loks į hęfileika žeirra til aš vekja ašdįun og viršingu. Žaš vantar ekki endilega vald til stśdenta, žó žaš vęri gagnleg leišrétting į valdi kennara og skrifstofužręla, heldur vantar vinnustašastjórnun alls žess fólks sem kemur aš menntastofnun. Mikilvęgt er aš höggva į tengslin milli kennslu og yfirrįša og gera menntun frjįlsa.

            Slit žessara tengsla eru nokkuš nęr okkur ķ heilbrigšisgeiranum en ķ menntun. Lęknar eru ekki lengur töframenn og hjśkrunarfręšingar ekki dżrlingar og ķ mörgum löndum, žar į mešal Bretlandi, er sįtt um réttinn til ókeypis heilbrigšisžjónustu. Žaš sem vantar er framlenging frelsislögmįlsins frį hagfręšihliš heilbrigšiskerfisins til pólitķskrar hlišar žess. Fólk į aš geta fariš į sjśkrahśs įn žess aš borga fyrir og fólk į aš geta unniš į sjśkrahśsi įn nokkurs valdapżramķda. Enn og aftur er žaš vinnustašastżring meš žįtttöku allra sem koma aš heilbrigšisstofnun. Alveg eins og menntun er fyrir stśdenta, žį er heilbrigšisgeirinn fyrir sjśklinga.

            Ķ mešferš afbrota hefur einnig oršiš mikil framžróun, en hśn er enn langt frį žvķ višunandi. Anarkistar hafa tvęr almennar hugmyndir um afbrotahegšun: Hin fyrri er aš flestir hinna svoköllušu glępamanna eru nokkurnveginn eins og annaš fólk, bara fįtękari, verr staddir, heimskari eša óheppnari. Hin er sś aš fólk sem į mešvitašan hįtt meišir annaš fólk ętti ekki aš meiša ķ stašinn heldur hafa undir eftirliti. Stęrstu glępamennirnir eru ekki innbrotsžjófar heldur yfirmenn, ekki glępagengi heldur rįšamenn, ekki moršingar heldur fjöldamoršingjar. Rķkiš sżnir fram į nokkur minnihįttar réttlętismįl og refsar fyrir žau, mešan helstu óréttlętismįl samfélags nśtķmans eru falin og raunar framin af rķkinu. Almennt skaša refsingar samfélagiš meira en glępir, žęr teygja sig lengra, eru betur skipulagšar og miklu įhrifarķkari. Samt sem įšur myndi jafnvel hiš frjįlslyndasta samfélag žurfa aš verja sig gegn sumu fólki og óhjįkvęmilega myndi žaš hafa ķ för meš sér einhverja žvingun. En rétt mešferš viš afbrotum vęri hluti af mennta- og heilbrigšiskerfinu og yrši ekki stofnanabundiš refsingakerfi. Sķšasta śrręši yrši ekki fangelsun eša dauši, heldur brottvķsun eša einstaklingurinn snišgenginn.

 

Fjölbreytni

 

Žetta gęti snśist viš. Sumir einstaklingar eša hópar gętu neitaš aš taka žįtt eša gętu krafist žess aš yfirgefa hiš besta mögulega samfélag, ekkert gęti stöšvaš žau. Fręšilega séš er mögulegt aš viš getum haldiš okkur gangandi meš eigin fyrirhöfn, žó aš ķ raun vęrum viš hįš samfélaginu um żmsa hluti og létum einhverja hluti ķ stašinn, žvķ erfitt er aš vera bókstaflega sjįlfum sér nęgur. Samfélag samhjįlparsinna eša kommśnista myndi žola slķk tilvik einstaklingshyggju og jafnvel hvetja til žeirra. Žaš sem vęri óvišunandi vęri ef sjįlfstęšir einstaklingar reyndu aš nżta sér annara vinnu meš žvķ aš rįša žį ķ vinnu į ójöfnum kjörum eša selja vöru į óréttlįtu verši. Žetta ętti ekki aš gerast žar sem fólk myndi undir venjulegum kringumstęšum ekki vinna eša versla til įgóša fyrir einhvern annan ašila. Um leiš og engin lög vęru til aš hindra eignaupptöku myndu heldur engin lög vera til aš hindra aš eignir vęru teknar tilbaka – žś gętir tekiš eitthvaš frį einhverjum öšrum en žau gętu tekiš žaš tilbaka. Einstaklingar ęttu bįgt meš aš koma aftur į yfirvaldi og eignarhaldi.

Stórhętta gęti stafaš af sjįlfstęšum hópum. Ašskiliš samfélag gęti aušveldlega žrifist innan stęrra samfélags og žaš gęti valdiš mikilli spennu. Ef slķkt samfélag hneigšist til valdbošs og séreignar sem gęti gert žaš stöndugra og aušugra, gęti fólk freistast til aš ganga til lišs viš ašskilnašarsinna, sérstaklega ef stórsamfélagiš ętti ķ tķmabundnum erfišleikum.

            En frjįlst samfélag yrši aš vera fjölbreytt og yrši aš žola ekki bara minnihįttar įgreiningsatriši um hvernig frelsi og jafnręši vęri śtfęrt ķ framkvęmd, heldur einnig meirihįttar frįvik frį öllum kenningum um frelsi og jafnręši. Eina skilyršiš vęri aš enginn sé neyddur til aš ganga slķkum afbrigšum į hönd og žar yrši einhvers konar valdtengdur žrżstingur aš vera til stašar til aš verja samfélag, sama hversu frjįlslynt žaš vęri. En anarkistar vilja skipta stóra samfélaginu śt fyrir fjölda samfélaga sem öll lifa saman jafn frjįls og einstaklingarnir innan žeirra. Stęrsta hęttan sem stešjar aš žeim frjįlsu samfélögum sem komiš hefur veriš į fót hefur ekki veriš afturför innanfrį heldur ašför utanfrį og vandamįliš er ekki hvernig eigi aš halda frjįlsu samfélagi gangandi heldur hvernig eigi aš koma žvķ ķ gang ķ byrjun.

 

Bylting eša umbętur

 

Anarkistar įšur fyrr hvöttu til vopnašrar byltingar til aš koma į fót frjįlsu samfélagi en sumir hafa hafnaš ofbeldi eša byltingu eša hvoru tveggja. Ofbeldi fylgir svo oft gagnofbeldi og byltingu fylgir gagnbylting. Į hinn bóginn hafa fįir anarkistar hvatt til umbóta žvķ žeir hafa įttaš sig į žvķ aš svo lengi sem kerfi valdbošs og eignarhalds er til munu yfirboršskenndar breytingar aldrei ógna grundvallarbyggingu samfélagsins. Vandamįliš er aš žaš sem anarkistar vilja er byltingarkennt, en bylting mun ekki endilega leiša til žess sem anarkistar vilja. Žaš er vegna žessa sem anarkistar hafa įtt žaš til aš grķpa til öržrifarįša eša falla ķ vonlaust framtaksleysi.

            I raun eru flest įgreiningsefni milli umbótasinnašra og byltingarsinnašra anarkista merkingarlaus, žvķ bara gallharšasti byltingarsinni neitar aš fagna umbótum og einungis mildasti umbótasinni neitar aš fagna byltingum. Allir byltingarsinnar vita aš verk žeirra munu almennt ekki leiša til nokkurs nema umbóta og allir umbótasinnar vita aš verk žeirra leiša almennt til einhverskonar byltingar. Žaš sem flestir anarkistar vilja er stöšugur žrżstingur af öllum toga, sem leišir til umbreytinga einstaklinga, myndunar hópa, lagfęringar stofnana, upprisu fólksins og eyšileggingu yfirvalds og eignarhalds. Ef žetta gęti įtt sér staš įn vandamįla yršum viš hęstįnęgš, en žaš hefur aldrei gert žaš og mun lķklega aldrei. Žegar upp er stašiš er naušsynlegt aš ganga af bę og standa gegn śtsendurum rķkisins ķ hverfinu, į vinnustašnum og į götum śti. Verši rķkiš unniš er enn meiri žörf į įframhaldandi starfi til aš koma ķ veg fyrir myndun nżs rķkis og hefja uppbyggingu frjįls samfélags ķ stašinn. Žaš er stašur fyrir alla ķ žessu ferli og allir anarkistar finna eitthvaš aš gera ķ barįttunni fyrir žvķ sem žeir vilja.

 

Til baka í greinar