Hvað er Anarkismi? Útgáfa Bókasafn Dreifing Hafa Samband
Fréttir / Uppfærslur Greinar Bækur um Anarkisma TenglarMyndir

A FYRIR ANARKISMA

 

ENGINN RUM RI 

  eim sem fannst gaman sklanum mun rugglega la vel vinnumarkanum. a vald sem va er sett undir kennara og sklastjra leggst ekkert af vi tskrift, strni bekkjarflaganna ekki heldur. etta vigengst einnig reynsluheimi hinna fullornu, meira mli ef eitthva er. Ef einhverjum fannst rengt a frelsi snu ur en hann ea hn fr t vinnumarkainn tti vikomandi bara a ba anga til kemur a v a dansa eftir ppum framkvmdastjra, leigusala, eigenda fyrirtkja, jnustufulltra bankanna, skattstjra, bjarfulltra, lgfringa og lgreglu. Lgsagnarumdmi kveinna aila sleppir kannski egar nmi lkur en um lei er vikomandi kominn undir stjrn annara sem lur enn betur valdastl.

  etta er tilkomi vegna flagslegs fyrirbris sem kallast valdapramdar.

  Valdapramdi er matskerfi ar sem verleiki flks mlist v hversu marga a hefur undir sr og af hversu mikilli skyldurkni a hlir yfirbourum snum. Flk beitir unganum niur fyrir sig valdastrktrnum, allir neya alla ara til a stta sig vi kerfi og hla v. Flk orir ekki a hlnast eim sem sitja v ofar valdapramdanum v eir geta lti vald allra og alls undir eim hellast yfir au hlnu. a orir enginn a afsala sr vldum yfir eim lgra settu v eir gtu enda ofan vi kerfinu. Innan valdapramdans er flk svo nnum kafi vi a verja sig fyrir hvoru ru a a hefur aldrei tkifri til a staldra vi og velta fyrir sr hvort a etta s virkilega besta leiin til a skipuleggja samflag manna. Ef flk ni a hugsa mli, vri a rugglega sammla um svo s ekki, v egar grannt er skoa vita allir a hamingjan felst v a hafa stjrn eigin lfi, ekki annara. Svo lengi sem flk er a keppast vi a stjrna rum, kemst a ekki hj v a vera sjlft undir stjrn.

  a er essi valdabartta sem allt fr barnsku kennir flki a stta sig vi yfirvald af llum toga, burts fr v hvort a er hentugt ea ekki. Flk lrir a bugta sig og beygja fyrir hverjum sem heldur v fram a hann ea hn s merkilegri en a sjlft. a er valdapramdinn sem gerir a a verkum a hommahatur er algengara meal karlmanna ftkrahverfum, eir upphefja sjlfa sig og ykjast vera merkilegri og mikilvgari en einhver annar, sama hver. a er einnig valdapramdinn verki egar rj hundru sund manns taka tt agerum innrsarhers krafti kjrins fulltra sns. Samflaginu tilheyra rj hundru sund. Einungis rfir eirra vilja lsa yfir stuningi vi str en staa fulltrans er svo sterk a gagnrnin er nsta ltil og aeins er ja a v a hann s ekki lengur raunverulegur fulltri alls hpsins, ef hann hefi nokkurn tmann geta kallast a. a eru vimi valdapramdans sem bera byrg kynttahatri, stttaskiptingu, kynjamisrtti og sund rum vankntum samflgum manna. a er valdapramdinn sem fr rka og ftka flki til a horfa hvort anna eins og a s ekki einu sinni mennskt. Hann stillir vinnuveitanda upp gegn verkamanni, framkvmdastjra gegn starfsmanni og kennara gegn nemanda, flk berst mti hvoru ru innan essa kerfis sta ess a vinna saman. essi askilnaur gerir a a verkum a flk hefur ekki hag af hugmyndum, frni og hfileikum hvers annars heldur lifir afbri og tta. Auvita eru g dmi um samvinnuhfileika flks allsstaar samflgum manna en taki eftir a au eiga sr mrg hver sta ar sem flk er ekki a vinna fyrir ara, heldur aeins a lifa me rum. a er hinsvegar valdapramdinn sem leyfir yfirmanni a mga og reita undirmann, alveg eins og egar lgreglan snir flki vald sitt. Vald gerir flk kalt og illgjarnt og kgun gerir r v ffra heigla og allir sem lifa innan valdapramda taka tt hvoru tveggja. Siferileg vimi innan pramdans bera byrg eyileggingu hins nttrulega umhverfis og slmri mefer drum. Kaptalismi vestursins leibeinir mannkyni vi a rskast me hvaeina sem a getur komi hndunum yfir, sama hva a kostar. a eru lka vimi valdsins sem senda flk til a berjast stri, f a til a berjast vi a hafa vald yfir hvoru ru og finna upp krftugri vopn ar til heiminn stendur barmi gjreyingar.

  En hva er hgt a gera vi valdapramdann? Er etta ekki gangur heimsins? Eru kannski arar leiir sem flk getur byggt samskipti sn og nnur vimi sem a getur lifa eftir?

ANARKISMI ENDURSKOAUR SEM PERSNULEG NLGUN LFI 

  Til a byrja me er hgt a hugsa um anarkisma, ekki sem hugmyndir um eitthva ntt heimsskipulag ea flagskerfi. ess sta er t.d. hgt a lta hugmyndir anarkista um samflg bygg samvinnu og skipulag n yfirvalds, sem afer til a nlgast rttltara samflag. a m horfa til slandssgunnar, ingeysku bndanna sem fyrir hundra rum lsu bkur nokkurra fyrstu hugmyndafringa aljlegu anarkistahreyfingarinnar og stofnuu upp r v samvinnuflg um a bta sinn hag. eir unnu saman a uppbyggingu sinna samflaga og skipulgu verslun, vlakaup og vrudreifingu. eir klluu sig ekki anarkista en skipulgu sig anarkskt egar eir hfu starfsemi sna, hva svo sem var r essari hreyfingu seinna meir egar milliliirnir uru of margir.

  a voru ekki uppi neinar kenningar um anarkisma slandi nundu, tundu og elleftu ld. Samt var ekkert rki og engin lgregla heldur goar sem voru fulltrar sns hras einungis svo lengi sem eir unnu sr inn viringu sns flks. Umrur ingi voru form af upplstu samykki. etta var skipulagt stjrnleysi sem virkai anga til einn komst upp me a n meiri vldum en arir. a ir ekki a slandi til forna hafi veri fyrirmyndarsamflag en stjrnskipan var hari vilja samflagsins en lri dagsins dag.

  a arf heldur enginn a kalla sig anarkista ea vera vlesinn um anarkistakenningar til a geta starfa tfr og mila hugmyndum um samvinnu frekar en samkeppni sem mikilvgan tt run mannlfsins.  

Hafi maur alist upp heimi sem er strt t ystu sar er mgulegt a mynda sr hvernig lifa vri n nokkurs yfirvalds, lagablka og rkisstjrna. a er v engin fura a hugmyndir um skipulag n yfirvalds (.e. anarkskt) su ekki teknar alvarlega sem vtkt flagslegt skipulag ea stjrnmlakerfi. Enginn veit hvernig samflag n yfirstjrnar myndi vera ea hvernig a nlgast a, ekki einusinni anarkistarnir sjlfir (en fyrir au sem langar m glugga msar bkur um samflg n yfirstjrnar fr sjnarhorni bi mannfrinnar og vsindaskldsagna). 

sta ess a velta fyrir sr tpusnum m byrja a hugsa um anarkisma sem einstaklingbundna ttun sjlfinu og ru flki. annig er hgt a taka stjrnleysishugsunina sem persnulega nlgun lfi. a er ekki jafn erfitt a setja sig au spor. egar anarkisminn er tekinn upp ennan mta verur hann kvrun um a hugsa fyrir sjlfan sig sta ess a fylgja blindni. Hann verur afneitun stjrnunarpramdum og afsvar vi rtti nokkurrar jar, lagasetningar ea nokkurs annars afls til a setja sig ofar persnulegri stjrnun einstaklinganna. Hann verur elislgt vantraust eim sem telja sig halda einhverri stu sem geri ri rum umhverfi snu og um lei mevitu kvrun um a setja sjlfan sig ekki stu gagnvart ru flki. Mest af llu verur anarkisminn afneitun v a setja eigin byrg annara hendur. Hann verur hersla a flk s ekki bara frt um a velja eigin rlg heldur einnig krafa um a a lti vera af v.

  Samkvmt essari skilgreiningu eru til miklu fleiri anarkistar en almennt var tali, a fstir eirra myndu titla sig annig. egar flk hugsar mli vilja allir halda rtt sinn til a lifa lfi snu og hugsa og hega sr eins og eim finnst vera rtt. Flest flk treystir sr til a ra rum snum frekar en a a treysti einhverri yfirvaldsmynd til a stjrnast me sig og sna. Allir vera jafn argir andspnis persnulegri valdnslu kerfisbkns og enginn vill vera upp n og miskunn valdastofnunar kominn - hvorki rkisstjrnar, skrifrisbkns, fyrirtkis n lgregluembttis. Enginn vill lta essi fl rskast me lf sitt. Almennt gerir flk a sem a langar til a gera og a sem v finnst vera rtt egar a kemst upp me a. snu daglega lfi er flk almennt anarkistar. Hvenr sem flk tekur byrg sjlfu sr og tengslum snum vi umhverfi sitt, sta ess a lta einhverju hrra settu, er a a virkja anarkismann. v fleiri sem hugsa eins og anarkistar v betra getur samflagi ori. annig verur byltingarhugtaki a run en ekki neinu tmabundnu taki.

  En hversvegna er flk alltaf a stta sig vi stjrnun annara og skapa jafnvel stofnanir sem rskast me manneskjur ef a er allt anarkistar eli snu? tti a ekki frekar a finna leiir til a lifa me rum samri vi sem a lifir flagi vi sta ess a vera h ytri regluger? a kerfi sem hver og einn sttir sig vi er a kerfi sem allir vera a lifa vi. Ef einstaklingurinn vill sitt frelsi, hefur hann ekki efni a lta sr sama standa hvort a au sem lifa kringum hann krefjast ess a ra lfi snu ea ekki. 

ARF FLK VIRKILEGA LEITOGUM A HALDA TIL A STRA SR OG STJRNA? 

sundir ra hefur almenningi hinum vestrna heimi veri sagt a mistrt rkisvald og pramdalaga stjrnkerfi s a sem vera skuli og forsendurnar fyrir v gefur a sr sjlft. v hefur veri kennt a n lgreglu myndu allir drepa hvern annan, a ekkert kmist verk n verkstjra og yfirmanna og a n rkisstjrnar myndi sjlf simenningin hrynja til grunna.

  Auvita er litlu afkasta egar verkstjrinn ltur undan og auvita skapast ringulrei egar rkisstjrnir falla og stundum ofbeldi sr sta vegna ess a lgreglan er fjarri. En a er vegna ess a hlni er lr hegun samtmans. etta ir engan veginn a ekki s hgt a skipuleggja samflagi annan htt.

a er einfaldlega annig a verkaflk skilar minna af sr egar yfirmaur ess skreppur fr vegna ess a a er vant v a vera haldi a verki og vegna ess a a hefur andstygg v a vera reki fram af verkstjrum. Flk vri virkara ef a ynni saman a sameiginlegum markmium sta ess a vera borga fyrir a taka vi skipunum og vinna a verkefnum sem a hefur ekki huga og ekkert um a segja. Samflag manna gengur upp almennt ar sem flk vinnur saman, virir hvort anna og ltur hvort anna frii nr llum tilvikum daglega lfinu (sama hva fjlmilar hamra glpum og mannhatri gar frttir ykja engar frttir ar b). a er ekki ar me sagt a ntmaflk s reiubi til a taka tt framtakssamri skipulagningu ea s frt um a. En framtaksleysi flks er essu tilfelli unnin frekar en elislg. Rannsknir stjrnunarfra sna a v meiri byrg sem flk fr vinnunni, eim mun meiri verur framtakssemi ess og hvatning til a n rangri starfi.

  En er lgreglan nausynleg til a halda friinn? Hr verur ekki fari t hvernig hlutverk jna laga og reglna getur dregi fram a versta manneskjunni ea hvernig ofbeldi lgreglunnar hvetur ekki til friar. Hinsvegar er rtt a horfa hvaa hrif a hefur almenning a ba vi verndun lgreglunnar.

  Rki hefur veri skilgreint sem stofnun sem hefur einkartt beitingu valds kvenu svi. grunninn stendur a saman af lgregluembttinu samt lggjafarvaldi og fangelsisyfirvldum. Ef essara tta nyti ekki vi vri rum stofnunum rkisins ekki sttt a leggja neinar krfur einstaklinga. Um lei og lgreglan er ekki lengur bein tfrsla skum ess samflags sem henni er tla a jna verur hn kgunarafl gagnvart flkinu sem samflagi stendur saman af, og alltaf egar lgregluembtti er komi laggirnar askilur a sig fljtt fr samflaginu, a verur utanakomandi yfirvald. Ofbeldishugtaki miast ekki einungis vi lkamleg meisl, au mannlegu samskipti sem komi er me valdi, eins og au sem fara fram milli lgreglu og borgara eru ofbeldi. egar komi er fram vi flk ruddalegan htt lrir a a svara sama mta. essvegna er vel mgulegt a lgreglan auki spennu og ofbeldi frekar en hitt ar sem hn er fyrst og fremst einkennisklddir tsendarar rkisvaldsins. 

EN HVA ME RKISSTJRNINA? N HENNAR MYNDI SAMFLAGI HRYNJA TIL GRUNNA OG AR ME LF MANNA!? 

A sjlfsgu yru hlutirnir n yfirstjrnar nokku miki ruvsi en eir eru nna, en er a svo slmt? Er vort ntmasamflag virkilega a besta af llum mgulegum? Er a ess viri a gefa ramnnum og rherrum svona miki vald yfir lfi og tilveru flks almennt, bara vegna ess a au sem eru lgst valdapramdanum ora ekki a prfa neitt frbrugi?

  a er ekki hgt a halda v fram a rf s rkisstjrninni til a koma veg fyrir strfelldar blsthellingar v a eru rkisstjrnir sem hafa haldi ti verstu sltrunum allra tma styrjldum og helfrum og skipulgum trmingu heilla jflokka og menningarhpa. a m lka vel vera a margir lti lfi eirri ringulrei og innri deilum sem koma upp egar rkisstjrnir falla. En s bartta er alltaf milli annara valdagrugra hpa, annara tilvonandi einrisherra og rherra sem vilja vera n rkisstjrn. Flk almennt hefur ekki huga a vera kngar, vandamli ar hinsvegar er fylgispekt vi ara sem setja sig hsti. Valdabartta er alltaf tilkomin vegna ess a a a fylgja leitoga er lr hegun en sem hgt er a venja sig af.

  Ef almenningur myndi afneita yfirstjrnun algjrlega og neita a jna nokkrum ri sjlfum sr myndu ekki neinar strfelldar styrjaldir ea helfarir eiga sr sta. a myndi vera byrg sem hver og einn yri a standa jafnt undir. samvinnu vi ara gti flk neita a viurkenna a nokkurt yfirvald s ess viri a jna v og neita a sverja nokkrum hollustuei nema sjlfu sr og eim manneskjum sem lifa er samflagi vi. Ef allir myndu gera a myndi heimurinn aldrei upplifa ara heimsstyrjld.

  Jafnvel a heimur n valdapramda s mgulegur tti flk ekki a mia lf sitt vi ann tmapunkt framtinni. a tti frekar a horfa sjlft sig sem hluta af heiminum og tta sig um lei og maur breytist sjlfur breytist heimur framtarinnar. Flk tti a skoa ferli undirgefni og stjrnunar snu eigin lfi og gera a sem a getur til a losna undan fargi eirra. Flk tti a gera hina anarksku hugsjn; enginn neinum ri, enginn neinum ri, virka lfi snu allan mgulegan mta.  
 

egar Lsa var Undralandi, lenti hn upp kant vi drottninguna sem egar sta skrai a hfui skyldi hggvi af Lsu. Lsa var dauhrdd vi alla hersinguna og var vi a a rvnta egar hn ttai sig: Konungsfjlskyldan og ll eirra hersing voru bara spil. Hva var a ttast af hendi spila? Um lei og hn ttai sig essu hrundi vald drottningarinnar. Lsa hafi gefi spilunum vald af v a hn geri r fyrir valdi eirra.

  a er engin manneskja nokkurn htt merkilegri en sem lest etta. Allt a flk sem er titla sem forsetar og rherrar ea hefur stur sem forstjrar og poppstjrnur er bara flk eins og . Vald eirra rst af valdapramdanum og um lei og honum er varpa ruslahauga sgunnar er a valdalaust og getur ekki st vera merkilegra en . Vald eirra er ekkert um lei og kveur a.   
 

Til baka í greinar