Hvað er Anarkismi? Útgáfa Bókasafn Dreifing Hafa Samband
Fréttir / Uppfærslur Greinar Bækur um Anarkisma TenglarMyndir

 

 

SIABO 

  Einusinni var g a fletta gegnum bk um barnaslfri og rakst kafla um tilhneigingu unglinga til uppreisnar. bkinni st a fyrsta hluta uppreisnar barnsins gegn foreldrum snum gti komi til ess a a reyndi a agreina sig fr eim me v a saka au um a vera ekki samkvm sjlfum sr. Til dmis ef foreldrarnir hafa kennt barninu a mikilvgt s a sna rum tillitsemi og vinsemd, sakar barni au um a vera sjlf ekki ngilega tillitsm ea vinsamleg. essu tilfelli hefur barni ekki enn skilgreint sjlft sig og sn eigin gildi, a tekur enn tillit til eirra gilda og hugmynda sem foreldrarnir miluu til ess og er v einungis frt um a kvea eigin mynd innan ess ramma. a er ekki fyrr en seinna sem a getur ori a sjlfstum einstakling, egar a fer a efast um au sannindi og siabo sem v voru kennd.

  Alltof mrg eirra sem kenna sig vi rttkni virast aldrei hafa n lengra en a essu fyrsta uppreisnarstigi. au gagnrna hegun eirra sem fylgja straumnum og hva eirra samflag leggur menn og dr, au rast gegn ffri og grimmd kerfisins en a er varla a au staldri vi til a efast um eli ess sem flk almennt er stt vi a kalla siferi. Gti veri a etta siferi sem au dma ara tfr s eitthva sem tti a taka til athugunar? egar v er haldi fram a slm mefer drum s siferilega rng hva er tt vi? Er veri a taka almennt gildismat stt og sna v gegn eim sem fara illa me dr sta ess a skapa eigin siferisvimi?

  Kannski er lesandinn a hugsa nna hva er tt vi me v a ba til eigin siferisvimi? Hlutirnir eru annahvort siferilega rttir ea ekki br ekki til siferi, a er ekki spurning um skoun.

  Me essu er lesandinn a taka einni af grundvallarkennisetningum samflagsins sem l hann upp sem gefinni: A rtt og rangt su ekki mat hvers einstaklings heldur undirstulgml sem gilda jafnt um allan heim. essi hugmynd, sem er leifar af hinu framlina kristnihaldi, er hluti af kjarna simenningar vestrnna manna. tli einhver sr a draga efa rttmti hinna randi afla tti vikomandi fyrst a efast um lgml simenningarinnar. 

HVAAN KEMUR HUGMYNDIN UM SIFERISLGML? 

  Einusinni tru nstum allir v a til vri gu. essi gu r yfir heiminum. Hann hafi algert vald yfir llu honum og hann hafi sett lgml sem allar mannverur uru a hla. Geru r a ekki uru r fyrir skelfilegum refsingum af hans hendi. A sjlfsgu fr flest flk eftir essum lgmlum eftir bestu getu ar sem tti eirra vi eilfar vtiskvalir var sterkari en lngun ess til a gera eitthva sem var banna. ar sem allir lifu eftir smu lgmlum gtu au veri sammla um hva siferi vri; a var au gildi sem lgml gus kvarai. annig a gott og illt og rtt og rangt var kvei samkvmt gus valdi og allir sttust a ar sem au oru ekki anna.

  Einn gan veurdag byrjai flk a taka vi sr og tta sig v a a var ekki til neitt sem ht gu. a var ekkert fyrir hendi sem sndi fram tilveru hans og a voru fir sem fannst eitthva vit v a hafa fram tr rkleysu. Gu hvarf v a mestu leyti og enginn ttaist hann ea refsingar hans lengur. En undarlegur hlutur tti sr sta. rtt fyrir a etta flk yri a efast um tilveru gus og jafnvel afneita henni upp opi gei eim sem enn tru hann, ori enginn a efast um rttmti ess siferisboskapar sem lgml hans hfu innleitt.  Kannski datt eim a ekki einusinni hug. Allir voru aldir upp vi smu siferilegu sannfringuna og skildu hvort anna egar au tluu um rtt og rangt, svo a kannski fannst eim munurinn gu og illu augljs, hvort sem a gu var til staar ea ekki. Einnig getur veri a flk hafi veri svo vant v a lifa vi essi lgml a a ori ekki a einusinni velta fyrir sr mguleikanum v a essi lgml vru ekki til frekar en gu.

  annig a mannkyn var frekar undarlegri astu: a ekkert yfirvald vri lengur til staar til a kvea muninn rttu og rngu var almenn stt um hugmynd a sumir hlutir vru rttir ea rangir fr nttrunnar hendi. a flk hefi ekki lengur tr gulegri veru hafi a enn tr aljlegum siareglum sem allir ttu a fara eftir. flk tryu ekki lengur gu hafi a ekki enn last ngilegt hugrekki til a htta a fylgja skipunum hans. Flk hafi losa sig vi hi gulega yfirvald en ekki heilagleika hins gulega siaboskapar. essi vfengjanlega hlni vi lgml hins lngu lina himnafur hefur alla t san veri martr sem mannkyn er rtt a byrja a vakna upp af. 

GU ER DAUUR OG SIALGML HANS EINNIG. 

  n gus er enginn hlutlgur staall lengur til a dma tfr hva s gott og illt. Heimspekingar hfu miklar hyggjur af essu fyrir nokkrum ldum en essi stareynd hefur ltil hrif haft meal annara hpa. Flestir sem velta essu fyrir sr virast enn tra v a hgt s a byggja heimssiferi einhverju ru en lgmlum gus: v sem komi sr vel fyrir flk, v sem s gott fyrir samflagi ea v sem flki finnst vera skylda sn. Erfiara er a f fram skringar hversvegna essa stala arf a heimfra upp allan heiminn. sturnar eru yfirleitt tilfinningaml frekar en bein rk: En finnst r ekki rangt a nauga? Spyrja siameistarar rtt eins og alheimssannleikur spretti upp af v a vi sum sammla um eitt atrii. Finnst r ekki a flk veri a tra eitthva ra sr sjlfum? halda eir fram eins og rfin fyrir a tra einhverju geri a a sannleika. eir grpa jafnvel til gnana: Hvernig myndi fara ef allir tkju kvrun a hvorki gott n illt s til? Myndum vi ekki ll bara drepa hvort anna?

  Helsti gallinn vi hugmynd a til su kvein siferislgml sem eiga vi allan heiminn, er a hn gerir r fyrir tilveru einhvers sem engin lei er a vita ea sanna. Flk sem trir gott og illt vill a allir tri v a til s siferilegur sannleikur- .e. a sumir hlutir su siferilega rttir alveg eins og himininn er blr. au halda v fram sem alheimssannleik a mor s siferilega rangt alveg eins og a er rtt a vatn frs vi nll grur. Munurinn er a frostmark vatns er hgt a rannsaka, a er hgt a mla a og sammlast um a hafa fundi einhvern hlutlgan sannleik eins framarlega og a er hgt. Hvernig er rannsakaur sannleiki ess a mor s rangt? a eru engar lgmlstflur fjallstindi sem hgt er a fara eftir og engin boor letru himininn, flk hefur bara sna eigin elisvsun til a fara eftir auk fullyringa presta og annara sjlfskipara sifringa sem eru ekki einusinni sjlfir eitt sttir. Fyrst a eir geta ekki komi fram me nein snnunarggn sem eru grundu einhverju reifanlegu hversvegna skyldi flk tra eim? Hva varar elisvsun flks ef v finnst eins og eitthva s rtt ea rangt, virkar a annig gagnvart v sjlfu en er ekki snnun ess a ar s komi alheimslgml. annig a a er ekkert anna en hjtr a til su siferislgml sem gilda fyrir alla.

egar tvr manneskjur eru grundvallaratrium sammla um hva s rtt og rangt, er engin lei til a leysa deilu fullkomlega. a er einungis persnulegt mat eirra sem skiptir mli. v verur einungis ein spurning sem skiptir mli; hvaan gildismat hvers og eins er sprotti. Er a eigin skpun, tfr lngunum hvers fyrir sig ea er a komi fr einhverjum rum, einhverjum sem dulbj snar skoanir sem almenn sannindi?

  Hafa ll alheimssiabo ekki alltaf veri frekar varhugaver? Heimurinn er fullur af einstaklingum og hpum sem vilja sna flki band sinna trarbraga, sinna kennisetninga, sinnar plitsku stefnu ea sinna skoana. eir munu auvita fullyra a aeins einn rttltisstaall eigi vi alla og a a s einmitt eirra sjnarhorn heiminn sem a eigi vi. v er betra a tra varlega flki sem vill markassetja hugmyndina um hinn almenna siferilega skilning. Tilkalli sem a gerir til sigis sem almenns lgmls er grunninn ekkert anna en lmsk afer til a f flk til a viurkenna eirra gildismat sta ess a hanna sn eigin, tta vi a a gti stangast vi eirra.

  Svo a flk geti vari sig fyrir hjtr siameistaranna og trar-brgum guspjallamannanna tti a a losa sig alveg vi hugmynd a til su siferileg lgml. Almenningur getur n gengi inn nja tma ar sem flk getur kvara sn eigin gildi sta ess a taka inn siabo vegna tta ea hlni. Ltum eftirfarandi vera hina nju trarjtningu: 

A ERU ENGIN ALMENN SIABO SEM  TTU A STRA HEGUN MANNA. A ER HVORKI TIL GOTT N ILLT, A ER ENGINN ALMENNUR STAALL RTT OG RANGT. OKKAR GILDISMAT OG SIFERI KEMUR FR OKKUR SJLFUM OG TILHEYRIR OKKUR, HVORT SEM OKKUR LKAR BETUR EA VERR, ANNIG A VI SKULUM GERA TILKALL TIL EIRRA SEM OKKAR SKPUNAR OG VERA STOLT AF EIM STA ESS A LEITA EINHVERRAR UTANAKOMANDI RTTLTINGAR EIM. 
 

EN EF HVORKI ER GOTT N ILLT OG EKKERT HEFUR ELISLG SIFERISVIMI, HVERNIG VEIT FLK HVA A GERA? 

  Skapi hver snar eigin skilgreiningar hva s gott og hva s illt. Ef a eru engin siferislgml ir a a flk er frjlst og hefur frelsi til a gera a sem a vill og vera a sem a vill. a hefur frelsi til a fylgja lngunum snum n ess a skammast sn. Hver og einn arf a finna t hva hann ea hn vill f t r lfinu og leita ess. Flk skapar sr au siferisvimi sem honum ea henni finnst vera rtt og lifa eftir eim. a verur alls ekki auvelt. Langanir birtast n vivarana og toga flk lkar ttir. A fara eftir leibeiningum er auvita auveldara en a eru litlar lkur a flk fi a sem a vill t r lfinu ef a a lifir bara eftir tilsgn. Flk er hvert ru lkt og arfir ess eru um lei lkar svo hvernig getur eitt sett af siferilegum sannleik henta llum? Ef flk tekur byrg sjlfu sr og setur saman sitt eigi gildismat hefur a mguleika a nlgast hamingjuna einhverju stigi. Gmlu siferislgmlin eru eftirstvar ess tma egar flk lifi tta vi gu sem aldrei var til, laust vi hann getur flk einnig losa sig vi ann heigulshtt, hlni og hjtr sem hefur einkennt simenninguna hinga til.

  Sumir misskilja fullyringuna um a fylgja eigin lngunum sem hreinan hedonisma (a hega sr algerlega tfr eigin duttlungum). a er ekki veri a tala um hverfula drauma hinnar dmigeru frelsishetju heldur dpstu og varanlegustu langanir og hneigir einstaklingsins. Vermtamat hans tti a mtast af v sem liggur til grundvallar st hans og hatri. S stareynd a enginn gu er til staar til a krefjast ess a flk viri hvort anna ea haldi sig vi kvenar dyggir ir ekki a flk tti ekki a gera a. Margir eru sammla um hva eim finnst vera gefandi. Aftur mti tti flk a gera a sem a gerir vegna sjlfra sn, ekki vegna hlni! 

EN HVERNIG ER HGT A RTTLTA A A MIA SIG VI SIAREGLUR EF EKKI ER HGT A BYGGJA R ALMENNUM SIFERILEGUM SANNLEIK? 

  Flk hefur alltaf urft a lifa vi a vermtamat ess kemur fr ytri flum. A byggja vermtamat sitt eigin lngunum var (a sjlfsgu) skilgreint sem viunandi af prdikurum lgmlsins. Almennt finnur flk sr a hva sem a gerir verur a a rttlta t fr einhverju utanakomandi, einhverju strkostlegra en sjlfu sr ef ekki gui, siferislgmli, rkislgum, almenningsliti, rttlti, st mannkyni o.s.frv. ldum saman hefur mannkyn spurt leyfis um hvernig v megi la og hvort a megi gera kvena hluti. a hefur ekki ora a byggja nokkra kvrun eigin rfum og er essvegna skilyrt til a telja sig enn vera a hla ra mttarvaldi egar a bregst vi samkvmt eigin sannfringu. a virist vera einhvernveginn auveldara a verja gerir snar egar r koma til af hlni vi einskonar yfirvald heldur en egar r spretta af eigin hneigum. Flk skammast sn svo ferlega fyrir a sem a langar og rir a a vill frekar tengja gerir snar vi eitthva ra. Hva getur veri mikilvgara en eigin hjartar og hva anna getur rttltt hegun manns? flk a jnusta eitthva utanakomandi n samrs vi eigin vilja og gera eitthva sem a vill alls ekki?    

  egar kemur a essari rttltingarspurningu hafa margir rttkir einstaklingar og hpar fari villu vegar. au rast ekki gegn v sem eim finnst vera rttltt vegna ess a au vilji ekki sj a eiga sr sta heldur vegna ess a au telja a siferilega rangt. annig leita au eftir stuningi allra annara sem enn tra lygasguna um siferislgmlin og fara a lta sig sjlf sem jna sannleikans. Rttklingar eiga ekki a notfra sr almennar ranghugmyndir til a koma snum mlsta framfri, heldur ttu eir a storka almennum haldreipum og efast um gildi sivenja llum snum agerum. Ef framfaraspor hva varar t.d. lfsrttindi dra, nst nafni almenns rttltis og sifri, leysir a eitt vandaml um lei og a viheldur ru. Auvita tti a leysa esshttar vandaml rum grundvelli (enginn sem kafar djpt mli langar virkilega a drepa dr og misyrma eim a nausynjalausu, er a?), sta ess a nota aferir sem eru leifar af kristinni hjtr. v miur gerir margra alda skilyring a svo gilegt a finna fyrir rttltingu ri mttar, a hla siferislgmlum, a framfylgja rttltinu og berjast vi hi illa, a flk festist auveldlega hlutverki siameistara og gleymir a spyrja hvort a hugmyndin um siferislgml standist yfirhfu. egar maur trir v a maur s a jna ra yfirvaldi fylgir v tilfinning um vald, sama tilfinning og laar flk a fasisma. a er alltaf freistandi a mla hverja barttu sem barttu milli gs og ills, milli rttltra og rangltra en a er ekki bara ofureinfldun heldur og flsun, v a er ekkert annig til.

  Flk getur snt hvoru ru umhyggju vegna ess a a langar til ess en ekki bara vegna siferiskenninga. Flk arf ekki viurkenningu a ofan til a lta sr annt um menn og dr ea til a bregast vi, eim til varnar. Flk arf bara a finna a sr a a s rtt, a arf engar arar stur. annig a flk getur rttltt a egar a bregst vi tfr snum siferisvimium, n ess a byggja au siferilegum sannindum, bara me v a skammast sn ekki fyrir langanir snar, me v a vera ngu stolt af eim til a sttast vi r v r eru drifkraftur flks sem einstaklinga. Vimi sumra eru ekki allra, en au eru allt sem flk hefur, svo a almenningur tti a ora a standa vi au frekar en a vonast eftir einhverri strvgilegri rttltingu sem aldrei kemur. 

EN HVA SVO EF ALLIR KVEA FYRIR SIG A A S EKKERT GOTT OG ILLT? DREPUR FLK EKKI HVERT ANNA? 

  essi spurning gengur t fr v a flk s almennt ekki a drepa hvert anna vegna ess a v var kennt a a s rangt. Er mannkyn alvru svo frnlega blyrst og illgjarnt a almennt myndi flk nauga hvert ru og myra hvert anna ef a gengst ekki undir heilavott? Manni virist sem flk vilji frekar lta sr lynda hvert vi anna, a minnsta kosti jafnmiki og a langar a skemma og eyileggja. Flestir segjast hafa sannfringu a samkennd og sanngirni su siferilega rtt en sannfringin ein hefur gert nsta lti til a fylla heiminn af samkennd og sanngirni. Gti a veri a flk lti elislga mannlega smatilfinningu ra ferinni frekar en ekki ef nungakrleikur og rttlti vru ekki skylda? Vri hn einhvers viri hvort sem er, essi skylda a vera g vi hvort anna, ef hn kmi til bara vegna ess a flk vri a hla siferilegum skipunum? Gfi a ekki meira, a koma fram vi hvert anna af tillitsemi, af v flk vill a en ekki af v finnist a eiga a gera a?

  Ef a gosgnin um siferislgmli er afnumin og a veldur auknum deilum milli manna, er a ekki samt betra en a lifa eins og rlar hjtrar? Deilurnar yru umfangsminni en egar deilurnar eru milli einhverra leitoga sem flk hefur lrt a fylgja. Ef flk kveur sn siferilegu vimi sjlf og hvernig a lifir samkvmt eim hefur flk a.m.k. tkifri til a eltast vi langanir snar og kannski njta lfsins, jafnvel a a urfi a kljst vi hvort anna. Ef flk velur a lifa lfinu samkvmt reglum sem v eru settar af rum, gefur a upp btinn mguleikann a ra rlgum snum og fylgja draumum snum. Sama hversu vel fri kannski me flki sem er bundi af siaboum, er a ess viri a gefa upp sjlfskvrunarrttinn? Hfundur essa greinarkorns hefur a ekki sr a ljga v a nunganum a hann ea hn veri a fylgja einhverri siferilegri tilskipun, jafnvel a s lygi kmi veg fyrir stti. S mr annt um manneskjur vil g a r hafi frelsi til a gera a sem eim finnst vera rtt. Er a ekki mikilvgara en friur fenginn me einsleitni? Er ekki frelsi, jafnvel httulegt frelsi, meira viri en rldmur ryggi og friur ffri, keyptur me heigulshtti og hlni?

ar a auki m lta mannkynssguna. Allar r blsthellingar, kgun og svik sem tt hafa sr sta nafni rttltis og rangltis. verstu styrjldum sgunnar hefur veri barist fyrir siferilegum sannleik sem bir ailar tldu sig fylgja. Hugmyndin um sameiginlegt siferislgml gerir flk ekki sttara heldur etur hn v til a stra um hvers sialgml s a rtta. a munu engar framfarir samskiptum manna eiga sr sta fyrr en siferileg vihorf og gildi hvers og eins eru viurkennd. Fyrst getur flk byrja a vinna hversu lkir einstaklingarnir almennt eru og lra a lifa saman sta ess a berjast taf essari frnlegu spurningu um hvers vimi su rtt. Fyrir sig sjlft og fyrir mannkyn   arf flk arf a losa sig vi essi afgmlu vihorf  gagnvart gu og illu og skapa sn eigin! 

Til baka í greinar