Hvað er Anarkismi? Útgáfa Bókasafn Dreifing Hafa Samband
Fréttir / Uppfærslur Greinar Bækur um Anarkisma TenglarMyndir

Ég er oršinn langžreyttur į žvķ aš žurfa aš verja hugmyndafręši mķna – anarkismann – fyrir ranghugmyndum hins borgaralega samfélags um stefnuna, žeim hugmyndum aš anarkistar séu lķtiš annaš en skemmdarvargar og ofbeldisseggir sem séu į móti bókstaflega öllu. Žreyttur į žvķ aš žurfa aš verja hugmyndafręši sem byggir į mannśš, samvinnu, frelsis-, réttlętis- og jafnréttishugsjónum og į sér langa sögu heimspekilegra, sišfręšilegra og félagslegra hugmynda um ęskilegt skipulag samfélagsins - og gagnrżni į žaš sem fyrir er - gegn įsökunum um aš vera lķtiš annaš en umgjörš utan um skemmdarfżsn og hatur. En skošanasystkin mķn eru mörg hver dugleg viš aš višhalda ranghugmyndunum, ala į fordómunum, og baša sig svo upp śr neikvęšri umfjölluninni lķkt og sigur hafi veriš unninn meš žvķ einu aš verša aš umtali.

            Žessi umręša – upphafning allrar róttękni versus hnitmišuš og uppbyggileg gagnrżni – er svosem ekki nż af nįlinni mešal anarkista og raunar er hśn ein helsta įstęša žess aš hreyfing anarkista hefur alla tķš veriš klofin og margklofin og žar af leišandi aldrei įorkaš neinu. Undir lok 19. aldar voru žeir ófįir anarkistarnir sem töldu „verklega śtbreišslu“ (e. propaganda by the deed) – pólitķsk morš, hryšjuverk, stašbundnar uppreisnir – vera leišina til aš knésetja kapķtalismann og hiš borgaralega samfélag og ryšja braut anarkismans. Og kóngar voru drepnir. Og forsetar. Og kaffihśs voru sprengd ķ loft upp, kirkjur brenndar, prestar hengdir. Og Rķkiš – trölliš ógurlega – efldist meš hverri sprengingunni, lögreglan valdameiri, eftirlitiš hert, ekkasog rķkra ekkja hlaut samśš hinna kśgušu. Og anarkistar śtlęgir, drepnir, įhrifalausir og utangaršs. Blöš žeirra bönnuš, aktivistar fangelsašir, hugmyndasmišir (Kropotkin, Goldman o.fl.) mįlašir śt ķ horn, komnir ķ žį óžęgilegu stöšu aš žurfa aš fordęma eša hampa gjöršunum en geta hvorugt gert. Hinir seku – Ravachol, Emile Henri, Leon Czolgosz – reyndust lķka mis-heilir į geši, einstaklingar į jašri hreyfingarinnar. Og rķkisvaldiš nżtti sér tękifęriš og gerši śt menn – gešsjśka menn – sem infiltrerušu hreyfinguna, hvöttu til aukinnar róttękni og ofbeldis eša einfaldlega frömdu verkin sjįlfir, og anarkisminn sem heild - sem hugmyndafręši - tók afleišingunum. Verklegu śtbreišendurnir voru ķ miklum minnihluta og į jašri hreyfingarinnar, en gjöršir žeirra höfšu afdrķfarķkar afleišingar. Anarkistar innan verkalżšsfélaga, innan byltingarhreyfingarinnar almennt, uršu ekki bara aš dķla viš žį félaga sķna sem voru tortryggnir ķ garš stefnunnar heldur žurftu žeir aš dķla viš róttękari elementin innan anarkistahreyfingarinnar og tilraunir til aš finna milliveg – hugmyndir um anarkisma įn forskeyta (e. anarchism without adjectives) og anarkó-syndikalisma – įttu ķ vök aš verjast gagnvart ofstękisfullum ofbeldisseggjum sem höfšu sagt samfélaginu strķš į hendur. Flestir vita hvernig sś saga endar; anarkistar uršu utangaršs ķ félagslegum umbótahreyfingum, tvķstrušust ķ ótal pķnku-hópa og eftir endalok spęnsku borgarastyrjaldarinnar var svo komiš aš hreyfingin var talin dauš.

            En hugmyndir deyja aldrei, sérstaklega ekki žegar tilręšismenn žeirra reynast svo margfalt verri en allir spįdómar glöggskyggnra manna geršu rįš fyrir. Meš tilkomu 68-kynslóšarinnar ofmetnu vaknaši anarkismi į nż og hefur vaxiš og vaxiš sķšan žį. Situationistar, pönkarar, umhverfisverndarsinnar og einstaka verkalżšssinnar hafa enduruppgötvaš gildi valddreifingar, einstaklingsfrelsis og róttękrar jafnašarhyggju lausa viš bįkn rķkisvalds og skriffinnsku. En gömlu og gölnu deilurnar um ofbeldi, andspyrnu og ultra-róttękni erfšust žvķ mišur lķka og žaš er bęši hlęgilegt og sorglegt aš horfa upp į anarkista dįsama ofbeldisverk bandóšra Leninista eins og RAF (eša Baader-Meinhof gengiš eins og RAF er betur žekkt sem, hópur sem m.a. var fjįrmagnašur af Austur-Žżskalandi heitnu, einhverju versta alręšisrķki sķšari įra) og hreyfing anarkista er ennžį margklofin af barnalegum egó-strķšum einstaklinga sem žykjast vita allt mest og best. Og sömu klisjurnar ganga ennžį kaupum og sölum. „žiš eruš bara skemmdarvargar og óeiršaseggir“ hrópar helmingur anarkista į hinn helminginn sem svarar fullum hįlsi aš hinir séu ekkert nema „gamaldags stalķnistar og endurbótasinnar“ sem haldi aftur af Byltingunni. Og almenningur hristir bara hausinn og leitar annaš eftir nytsamlegum hugmyndum og rķkisvaldiš og kapķtališ halda įfram sķnum daglega bisness į mešan anarkistarnir kasta drullu fram og til baka vegna žess aš žeir viršast ófęrir um aš skilja kjarnann frį hisminu og grafa sig žar meš nišur ķ skotgrafir hins ómögulega.

            Af einhverjum įstęšum viršast allt of margir missa af žeirri stašreynd aš til er grįtt svęši. Žaš er hęgt aš vera anarkisti, byltingarsinni, aktivisti, róttęklingur, įn žess aš skipa sé į bak viš annaš hvort Gandhi eša John Brown, Gustav Landauer eša Johann Most. Žegar kemur aš byltingu mun verša ofbeldi. Žaš er sorgleg, en sönn, stašreynd. Og žegar „mótmęlin ganga skrefi of langt“ (aš mati yfirvalda) mun lögreglan beita ofbeldi og žį er full įstęša til aš svara žvķ fullum hįlsi. En ofbeldiš sem slķkt er hvorki ęskilegt né ašdįunarvert. Žaš er fķnt aš vera višbśinn. Kunna aš bśa til molotov-kokteila, vita hvar hęgt sé aš grafa upp handhęga steina. En žaš er hrein og bein vitfirring aš glešjast yfir slösušu fólki, jafnvel žótt žaš séu lögreglužjónar. Aš ganga til mótmęla ķ žeim eina tilgangi aš slasa fólk og efna til fjöldaslagsmįla skilar engum įrangri en ef hęgt er aš koma į ęskilegum breytingum įn ofbeldis ętti žaš aš sjįlfsögšu aš vera markmišiš. Žaš žarf, ķ stuttu mįli sagt, aš gera greinarmun į markmišum og mešulum, langtķma- og skammtķmamarkmišum. Best vęri aš fį lögregluna ķ liš meš sér. Žannig hafa allar raunverulegar byltingar įtt sér staš; franska byltingin, rśssneska byltingin og varnir spęnska lżšveldisins žegar herinn gerši uppreisn. Ķ öllum žeim tilvikum vann verkalżšurinn vegna žess aš vöšvafjall valdsins – lögreglan og herinn - neitaši aš hlżša, ekki vegna žess aš lķtill hópur aktivista var einaršur ķ Kenningunni. Žaš sem į eftir kemur krefst hins vegar uppbyggilegs ašhalds og gagnrżni, ekki bölsżni og besserwisser-hįttalags. Samstarfs į gagnrżnum grundvelli anarkismans, stanslausum tilraunum til aš fęra farveg byltingaraflsins ķ įtt frelsis og réttlętis įn žess aš hrekja frį sér žeim öflum sem keyra byltinguna įfram.

            Žaš er freistandi aš leita til sįlgreiningarinnar og śtskżra óeiršafķkn margra aktķvista śt frį pathologiskri örvęntingu žeirra sem vilja gjörbreytt įstand en sjį ekki fram į žaš, en slķkar śtskżringar eru ódżr leiš til aš afskrifa margžęttar og fjölbreytilegar įstęšur žess aš fólk leišist śt ķ nķhķliska andśš į samfélaginu meš tilheyrandi ofbeldisdżrkun. Ég hef sjįlfur stašiš ķ žeim sporum; hatast śt ķ žunglynda jaršarfararsįlma ķslenskrar mótmęlahreyfingar og kaffiveitinga Samtaka hernašarandstęšinga žegar vopnum hlašin herskip liggja ķ Reykjavķkurhöfn ķ góšu yfirlęti, žegar „artivistar“ fremja gjörning į hįlendinu og klappa sér svo į bakiš og flżja svo til baka ķ hlżju listagallerķa og rķkisstyrktra žjóšrembusżninga, žegar bankastyrktir įbrjóstberjarar halda tónleika gegn gręšgisvęšingu og keyra svo heim į tķu milljón króna jeppum. En ég hef lķka horft upp į sjįlfskipaša fulltrśa anarkista berja unglingsstrįk ķ mišjum mótmęlum fyrir aš tala viš lögreglužjón, brenna örfįar eigur fįtęks fólks ķ nafni „byltingar“ sem er ekkert annaš en uppžot blindfullra pönkara sem hafa misst samastaš sinn og horft į sjįlfumglaša aktivista berja ķ śtrétta hönd fólks sem vantar haldreipi en grķpur alls stašar ķ tómt, einnig hjį anarkistum. Eitthvert mest lżsandi dęmi um žaš hversu śr tengslum ķslenskir anarkistar eru viš veruleikann sem žeir bśa ķ er aš marxistar hafa yfirtekiš helstu ašferšir og hugmyndir anarkista um verndun heimila gegn śtburšarhótunum rķkisvaldsins meš stofnun Heimavarnarlišsins. Į mešan eru ķslenskir anarkistar vęlandi į heimasķšum og eyša tķma sķnum ķ aš rķfast um hvort unglingar ķ Borgarnesi séu aš hneigjast til anarkismans vegna žess aš žeir ķ blindfullu ęši köstušu bensķnsprengju ķ lögreglustöš!

            Žaš breytir ķ raun engu hvort žjóšfundurinn sé anarkķskur, hvort žjóšaratkvęšagreišsla um Icesave sé blekking žjóšrembusinna, hvort heimavarnarlišiš sé skipulagt eftir hugmyndum um concensus-įkvaršanatöku. Žaš sem skiptir mįli er hvernig viš bregšumst viš žessum augljósu skrefum ķ įtt til anarkķsks samfélags, meš uppbyggilegri og jįkvęšri gagnrżni eša meš gegndarlausu nišurrifi og besserwisser-hętti. Hvort viš nżtum žį augljósu višurkenningu į grundvallarhugmyndum anarkismans sem er aš eiga sér staš ķ kjölfar hrunsins til žess aš żta žróuninni įfram ķ rétta įtt eša mįlum okkur įfram śt ķ horn meš barnalegum stęlum og einstrengingshętti. Er ekki kominn tķmi til aš viš reynum aš nį tengslum viš fólk ķ staš žess aš žykjast bara alltaf vita allt best?

 

VV

Til baka í greinar