Hvað er Anarkismi? Útgáfa Bókasafn Dreifing Hafa Samband
Fréttir / Uppfærslur Greinar Bækur um Anarkisma TenglarMyndir

Collapse: How Societies choose to fail or succeed
Jared Diamond

g er me hyggjur af vistkerfi v sem allar lfverur plnetunni lifa vi. Stundum geng g me essar hyggjur alla daga og a truflar mig jafnvel daglega lfinu. hyggjur eru yfirleitt tti vi hi ekkta. v er um a gera a lesa sr til, a lesa Collapse er g lei.

Diamond tekur hr dmi bi r mannkynssgunni og r samtmanum og bendir hvernig umgengni vi vistkerfi hafi allt a segja um a hvort a samflg manna komust af ea ekki. Hann tekur ekki bara katastrfsk dmi heldur bendir lka hvar brugist var vi rttan htt og komi veg fyrir strslys. Hann bendir einnig bi g og slm dmi um framkomu olufyrirtkja nttrusvum sta ess a hamra einungis slmu dmunum eins og oft vill vera umfjllunum um umhverfisvandaml.

Diamond rekur sguna gegnum jarfrileg og fornleifafrileg snnunarggn. Eitt dmi sem hann rekur er af Pskaeyjum miju Kyrrahafinu. Smm saman eyilgu bar eyjunnar skglendi ar til eir hfu ekki efni bta og hfu ekki agang a fiskimium snum. Blmstrandi samflag frist aftur run og voru steinaldarstigi mannta egar evrpumenn rmbuu eyjuna sextndu ld. Saga Pskaeyju er auvita miklu tarlegri og flknari en g fer ekki t hana hr.

Diamon tekur sland sem dmi um ar sem rtt vibrg komu veg fyrir algera eyileggingu vistkerfisins. Innflytjendur fr Noregi komu til slands og su ar land sem leit t rtt eins og heima hj eim svo eir fluttu inn sauf og hjuggu skg afvitandi a slenskur jarvegur er grunninnn eldfjallaaska sem fkur um lei og bindingin er horfin. Strng lg um saufjrbeitingu komu veg fyrir umhverfisslys lsir Diamond. Hann tti a vita hverju yfirvld slandi standa n fyrir me virkjunum og strijuplottum.

Diamond bendir dmi ess a menningarleg fyrirbri meal innflytjendahpa geti orsaka strslys: egar vkingar komu til Grnlands var ar hlskei og fallegt um a litast. eir hfu me sr kindur og kr, beittu skepnum og heyjuu. eir fyrirlitu inta og klluu skrlingja. egar harnai ri og bfnaur fll virist sem bltt bann vi fiskti hafi veri heiri haft og enginn hvtur maur lagist svo lgt a lra af intum hvernig flk lifi af norurhjara. v d bygg vkinga t grnlandi egar sar lokuu siglingar milli grnlands og evrpu.

Anna dmi um menningarleg hrif sem strslys, eru englendingar stralu. Til a hafa hlutina svolti eins og heima fluttu eir inn kannur til a hafa vappi kringum sig. Kannustofninn stkkai eins og kannum einum er lagi og er enn a eyileggja grurlendi fyrir bfnai og villtum drum. Refi fluttu bretar inn til veia og til a ta kannur en refirnir trmdu fuglategundum stainn.

Fjldamorin Randa 1994 hef g alltaf lesi sem kynttastr. En raun var ekki um neinn kynttamun a ra heldur tk Belgska nlendustjrnin upp v a flokka flk me stimpli vegabrf Hta og Ttsa. Stimplunin var kvein eftir v sem embttismenn lsu andlitsfall einstaklinganna. Diamond tskrir a raun hafi etta ekki veri str milli essara tveggja hpa heldur kom rgurinn sem leiddi til blbasins til af vistfrilegum orskum.

Randa byggist hefbundinn landbnaur v a fjlskylda lifir af rmum hektara lands me rktun. Brnin flytja a heiman egar au vaxa r grasi og f sinn eigin hektara annarsstaar. Fjlgun flks rkinu geri a a verkum a uppkomin brnin gtu ekki lengur flutt a heiman. etta olli gfurlegum flagslegum rstingi samflaginu. Ttsar voru taldir betur efnair og fundsverir. Meal Hta voru strir hpa singamanna sem hvttu til ess a llum Ttsum yri sltra og eftir a leitogi Hta var myrtur var, hundra dgum, um 800.000 Ttsum og hfsmum Htum sltra.

Sannleikurinn er s a landssvum ar sem varla var a finna Ttsa meal banna voru samt mrg sund manns myrt. Flki var sturla af v a reyna a lifa arengdu vistkerfi. etta vistfrilega vandaml er enn leyst svo og mrg nnur.

raun er jrin stasett rtt eins og Pskaeyja; ein alheiminum og enginn getur komi til hjlpar egar illa fer fyrir jafnvgi vistkerfis hennar.

Bkin er g og hjlpai mr a skilja umhverfisvandaml heimsins. Skilningurinn dregur r tta mnum og hvetur mig frekar til a hefjast handa en samt er maur ekki laus vi svartsni eftir ennan lestur. Diamond tekur bkarlok fyrir mis algeng rk gegn v a standi s jafn slmt og bkin lsir og rir au. Hann splar samt nr alveg yfir stareynd a agangur mannkyns a drri orku er a vera uppurinn og mia vi sumt sem g hef lesi er hann allt of bjartsnn. Hva sem v lur er bkin lrdmsrk lesning og skemmtileg v hn kemur llum vi.

Sigurur Hararson

Til baka í umfjallanir