Hvað er Anarkismi? Útgáfa Bókasafn Dreifing Hafa Samband
Fréttir / Uppfærslur Greinar Bækur um Anarkisma TenglarMyndir

Psychogeography

Merlin Coverley

Pocket essentials 2006

 

 

Bókin „Psychogeography“ eftir Coverley er nett handbók um fyrirbćriđ sem skv. skilgreiningu Guy Debord (situationist international) er „rannsókn á sértćkum áhrifum landfrćđilegs umhverfis, hvort sem ţađ er marvisst skipulagt eđa ekki, á tilfinninglíf og hegđun einstaklinga.“ Víđtćkari merking er „samruni sálfrćđi og landafrćđi, leiđ til ađ rannsaka áhrif ţéttbýlis á hegđun“ en skv. Debord ber ađ taka skilgreininguna ţćgilega alvarlega.

 

Straumar og hefđir innan Psychogeography eru helst gönguferđir innan ţéttbýlis, pólitísk róttćkni sem tengist ţörf fyrir ađ umbreyta merkingu ţekktra fyrirbćra (subversion) og stýrist af rannsóknum á hvađa ađferđum viđ getum beitt til ađ breyta tengslum okkar viđ umhverfi ţéttbýlisins. Í heildina litast ţetta síđan enn frekar af tengslum viđ dulúđ og er jöfnum höndum ađ grafa í fortíđinni og skrásetja samtímann.

 

Ţessi litla bók Coverley er spennandi sem yfirlitsbók fyrir bókaorma međal anarkista og annars áhugafólks um gang mála í samfélögum manna í ţéttbýli. Í ţessari handbók ţó einungis London og París og fariđ síđan yfir til New York. Coverley rekur bókmenntafrćđilega sögu Psychogegraphy (umhverfissálfrćđi?) ţví ţótt fyrirbćriđ hafi veriđ skilgreint fyrst áriđ 1950 tengja menn hugsunina í nálgun fyrri rithöfunda á samskipti skáldsagnapersóna viđ umhverfi sitt, viđ psychogeography.

 

William Blake hefur veriđ lýst sem guđföđur psychogeography, ekki síst fyrir ađ vera anarkisti sem setti fram ţá pólitísku róttćkni gegn öllu yfirvaldi og gegn ţeirri efnis- og rökhyggju sem breytir borgum úr mannabústöđum í kjarna fyrir kapítalískan rekstur og stýringu, og sem seinna einkenndi nálgun situationista á psychogeography. Daniel Defoe, höfundur sögunnar um Robinson Crusoe og „Journal of the plague year“ mun hafa veriđ fyrstur rithöfunda sem tengdur er fyrirbćrinu. Dópađar gönguferđir Thomas de Quincey í „Confessions of an English Opium Eater“ er ein varđa á ţessari leiđ sem og „The Strange Case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde“ eftir Robert Louis Stevenson ţar sem hinni gotnesku London er lýst. Arthur Machen í „The Great God Pan“ og „The Three Impostors“ sá einnig dulúđina í borginni sem var sem völundarhús á ţessum tíma.

 

Í París varđ til hugtakiđ „flaneur“ um ráparann einmana, hiđ ţögla skáld sem mćlir göturnar, slakker fyrri tíma sem Coverley segir í dag vera ofnotađ fyrirbćri af menningarvitum. Bćđi Baudelaira og Walter  Benjamin benda á ađ flaneur sé fyrst ađ finna í smásögu eftir Poe –„The Man of the Crowd“ frá 1840.

 

Súrrealismi kom fram á millistríđsárunum og fyrstu sönnu „psychogeographical novels“ voru „Nadja“ eftir Andre Breton og „Paris Peasant“ eftir Aragon sem lýsa endalausum ferđalögum um strćti Parísar, leidd áfram af kynferđislegri ţrá og tilviljunum. „Paris Peasant“ er ţó pólitískari međ yfirlýsingum gegn endurskipulagningu borgarinnar eftir beinum línum (new york style), svipađ viđhorf kom fram í london gegn endurskipulagningu Tatcherismans á níunda áratugnum og hjá Situationist International (1957-1972) sem hömruđu gegn endurskipulagninu borga til ađ ađlaga ţćr bílaumferđ.

 

SI tóku Psychogeography upp á sína arma og veltu fram ýmsum hugmyndum um skipulagningu borga sem mannabústađa til ađ njóta lífsins. Hugtakiđ Dérive settu SI fram sem tilraunakennda hegđun tengda ađstćđum innan ţéttbýlissamfélags, leiđ til ađ líđa gegnum umhverfi af ýmsu tagi (samtímaanarkistar eins og crimethinc hafa einnig sett fram ţessar hugleiđingar um rannsóknir á eigin umhverfi). Détournement sem umbreytingar á elementum í umhverfinu var stór ţáttur í rannsóknum SI á tengslum manna viđ ţéttbýli sitt. Samt kemur Psychogeography lítiđ viđ sögu í tveimur helstu bókum SI - „Revolution of everyday life„ og „Society of the Spectacle“ – en ýmsar heildarútgáfur af verkum ţeirra er auđvelt ađ komast í.

 

Psychogeography samtímans er m.a. ađ finna í verkum JG Ballard ţar sem hann setur fram uppbrot á dauđyflishćtti ţess daglega lífs ţéttbýlisbúans sem drepur allt tilfinningalíf. „Ballard lýsir tilveru í ţróuđum iđnađarsamfélögum samtímans sem ţurrkar út tilfinninganćmi. Tilfinningaleg viđbrögđ dofna vegna ofhleđslu fjölmiđlunarímynda og viđ getum ekki lengur tengst umhverfi okkar lengur án sjónvarps og auglýsinga. Afleiđingin verđur, eins og situationistarnir lýstu yfir, fáránleiki hins daglega lífs ţar sem viđ rembumst viđ ađ kaupa okkur leiđ út úr ţessu skynleysi.“ Ţannig verđur í „Crash“ eftir Ballard, bílslys raunverulegasta upplifun sem persónan hefur nokkurn tímann upplifađ.

 

Stewart Home er menningarprakkari sem er stórvirkur í útgáfu ýmiskonar athugana útfrá Psychogeography og gerir menningarvitum grikki međ uppákomum og hrođalegum lýsingum í sínum bókum. Nokkrir ađrir breskir samtímahöfundar koma viđ sögu.

 

Međ ţví ađ renna yfir ţessa bók er undirritađur bókaormur búinn ađ setja saman lista yfir hugvekjandi bćkur sem hann ţarf ađ nálgast og stúdera og tengja viđ sitt eigiđ líf. Ţađ er á ţann hátt sem ţessi handbók Coverley er hentug en hans eigin athugasemdir eru smáborgaraháttur og prump. T.d. ţar sem Debord setur inn í skilgreiningu sína á Psychogeography ađ henni beri ađ taka međ „ţćgilegum efa“ lítur Coverley á ţađ sem undankomuleiđ sem gerir ţađ ađ verkum ađ svo margir geti gert tilkall til hugtaksins. Ţađ finnst Coverley neikvćtt. Hann vill hafa skilgreininguna á hreinu, hann vill hafa beinar línur og ćtti ţví kannski ekki ađ vera ađ fjalla um Psychogeography yfirhöfuđ.

 

sh

 

Til baka í umfjallanir