Lullaby
Chuck
Palahniuk
2003
„Sagan
er uppfull af snillingum sem vildu láta allt vera í lagi og gerðu allt bara miklu
verra.“ (231)
„Lullaby“
er skáldsaga um blaðamann sem fer að rannsaka tíðni og ástæður vöggudauða. Hann
sér að foreldrar allra látinna ungbarna sem hann var að rannsaka, höfðu lesið
ákveðið ljóð fyrir börnin. Fornt afrískt ljóð sem var ætlað að svæfa þau
svefninum langa sem þurftu á því að halda; særða stríðsmenn, hungurmorða börn, lasna
gamlingja. Nú hefur ljóðið villst inn í vögguljóðasafn sem dreift var í litlu
upplagi á bandaríkjamarkað.
Um
leið og söguhetjan okkar áttar sig á því kraftmikla vopni sem hann hefur undir
höndum kemst hann í kynni við konu sem einnig þekkir kraft ljóðsins. Hún beitir
því í þjónustu sinni sem leigumorðingi (hún drepur bara „vonda“ menn) og fyrr
en hann veit er hann farinn að beita því á leiðinlegt fólk í kringum sig.
Þau
leggja upp í ferð til að finna öll eintök bókarinnar og eyðileggja þau.
Söguhetjan sér fyrir sér, ef þessi vitneskja verður almenn, að ákveðin orð geti
orðið manns bani, þori enginn að heyra neitt lengur – hvar gæti ljóðið leynst í
tónlist, útvarpi, munni næsta manns – og framtíð siðmenningarinnar yrði barátta
við að heyra ekki. Sem er einmitt það sem gerir bókina áhugaverða; menningarlegt
umhverfi söguhetjunnar. Hann er umkringdur manneskjum sem eru háðar hávaða, sem
þola ekki þögn, úr öllum áttum, gegnum alla veggi íbúðarinnar streymir að honum
hávaði nágranna sem gera hvað sem þarf til að forðast kyrrð.
„These
noise-oholics, these quiet-ophobics ... it´s not that you want everybody dead ,
but it would be nice to unleash the culling spell on the world. Just to enjoy
the fear. After people outlawed loud sounds, any sounds that could harbour a
spell, any music of noise that might mask a deadly poem, after that the world
would be silent. Dangerous and frightened, but silent.“ (59)
Á
krossferð sinni gegn bókinni með ljóðinu bráðdrepandi hafa þau ferðafélaga á
annars kyns krossferð – umhverfisverndarsinnann Oyster sem vinnur í því að vera
óþolandi uppspretta stöðugs upplýsingastreymis um hvernig lífsstíll mannkyns er
að eyðileggja vistkerfið og búsvæði annara dýra. Gagnvart sögumanni okkar er Oyster óþolandi í því
að fletta ofan af daglega lífinu og sýna honum ofan í óhugnaðinn sem margt af
því sjálfsagða byggir á: „After listening to Oyster, a glass of milk isn´t just
a nice drink with chocolate chip cookies. It´s cows forced to stay pregnant and
pumped with hormones. It´s the inevitable calves that live a few miserable
months, squeezed in veal boxes ... even a hard boiled egg is a hen crippled
from living in a battery cage only four inches wide, so narrow she can´t raise
her wings, so maddening her beak is cut off so she won´t attack the hens
trapped on each side of her ... the laying hen, the hens so bruised and scarred
that they have to be shredded and cooked because nobody would ever buy them in
a butcher´s case ... chicken nuggets ... this is all Oyster talks about. This
is his plague of information.“ (158)
Oyster
stundar líka taktík sem er lesendum gamalkunn úr annari bók Palahniuk; „Fight
Club“, menningarleg hryðjuverk: Hann er stöðugt að auglýsa sem lögfræðifirma
sem undirbýr lögsókn á hendur flottræfilsrestauröntum og hástéttarklúbbum fyrir
smit, sýkingar eða eitranir og plantar þannig menningarlegu sprengiefni á
hendur lífsstíls hinna efnameiri. Þau tvö sem hafa valdið til að drepa gera það
eftir því sem þeim sjálfum finnst vera rétt – „constructive destruction“ kallar
söguhetjan það þegar hann er að gera út af við útvarpsprédikarana gegnum
útvarpsbylgjurnar. Pælingin minnir mig eilítið á skáldsögu anarkistans Ursula K
Le Guin, „Lathe of Heaven“ (sjá umfjöllun annarsstaðar á andspyrna.org). Einnig
verður mér hugsað til orða og verka allra þeirra stjórnmálamanna, trúarleiðtoga,
þjóðarleiðtoga, hryðjuverkamanna og allra annara sem taka sér völd, ákveðin í
því að ef fólk hegði sér eftir þeirra höfði, þá verði allt gott. Fólk sem tekur
sér þannig völd er búið að gleyma því að þau eru jafn takmörkuð og öll þau sem
þau vilja leiða inn í sinn sannleika.
Söguhetjan
áttar sig á þessu að einhverju leyti en partýið heldur áfram ... afþví að við
erum nú öll ekki annað en manneskjur.
Ritstíll
Palahniuk er skorinn og sneyddur og þannig kjarnmikill. Bækur hans er hægt að
lesa hratt en þær verður að lesa gaumgæfilega. Þetta er önnur bók hans sem ég
les og nú vil ég lesa meira því þessi bók, „lullaby“ er bæði skemmtileg og
harmþrungin auk þess að vera hugvekjandi menningarrýni.
sh
